Przejdź do treści
  1. Start
  2. Holandia: wycieczki
  3. Zaanse Schans

Zaanse Schans: wiatraki i drewniane domy pod Amsterdamem

Redakcja Poznaj Amsterdam, , 5 min czytania

Zaanse Schans
Fot. DimiTalen, CC0

Zaanse Schans to dzielnica Zaandam w Holandii, znana z zabytkowych wiatraków i drewnianych domów przeniesionych tu z okolicy. Większość terenu zwiedzisz za darmo, płacisz głównie za wiatraki i muzea. Poniżej znajdziesz dojazd, listę wiatraków, informacje o biletach i praktyczne wskazówki na wizytę.

Co zobaczyć w Zaanse Schans?

Zaanse Schans to dzielnica Zaandam, w pobliżu miejscowości Zaandijk, na północ od Amsterdamu. Znajdziesz tu zbiór historycznych wiatraków i drewnianych domów, które sprowadzono z regionu Zaanstreek w celu ochrony. Skansen jest miejscem żywym, bo część budynków to mieszkania i firmy. Działają tu też warsztaty, sklepy i muzea. Zobaczysz między innymi fabrykę sera, warsztat chodaków, muzeum piekarstwa i odlewnię cyny. Zaanse Schans łączy się z resztą Holandii sprawnie, a o innych miejscach w kraju przeczytasz w tekście o atrakcjach Holandii.

Rząd zabytkowych holenderskich wiatraków nad brzegiem rzeki w Zaanse Schans
Zaanse Schans, zabytkowe wiatraki nad brzegiem rzeki Fot. Dietmar Rabich, CC BY-SA 4.0

Przed wizytą dobrze zaplanować trasę po wiatrakach, a dla wygody warto wybrać wstęp do muzeów i wiatraków. (link partnerski)

Jak dojechać pociągiem i autobusem z Amsterdamu?

Najprostszy dojazd to pociąg. Ze stacji Amsterdam Centraal dojedziesz do stacji Zaandijk Zaanse Schans, a podróż trwa około 18 minut. Z dworca kolejowego do skansenu idziesz pieszo, a na miejscu nie ma samochodów. Zaandam ma dwie stacje kolejowe, więc przed podróżą sprawdź, z której wysiądziesz. Autobusy łączą dworzec z okolicą, ale ich linie i rozkłady zmieniają się, dlatego sprawdź je na stronie oficjalnej przewoźnika regionalnego. Bilet kupisz w podróży, a aktualne zasady zakupu sprawdzisz na stronie oficjalnej przewoźnika kolejowego.

Które atrakcje w Zaanse Schans są bezpłatne?

Teren zewnętrzny skansenu możesz zwiedzać bez opłat. Za darmo wejdziesz do fabryki sera, warsztatu chodaków, muzeum piekarstwa i odlewni cyny. Około osiemdziesiąt procent wnętrz nie wymaga biletu. Za wejście płacisz w przypadku wiatraków i części muzeów, a obie grupy oferują też wspólną kartę wstępu. Ta karta nie jest obowiązkowa, by wejść na obszar Zaanse Schans. Zaanse Schans ticket, czyli bilet do płatnych wnętrz, kupisz więc tylko wtedy, gdy chcesz tam zajrzeć. Aktualne ceny sprawdzisz na oficjalnej stronie obiektu, w sekcji dotyczącej wiatraków i karty wstępu.

Jakie wiatraki stoją w Zaanse Schans?

Wiatraki w Holandii to symbol kraju, a w Zaanse Schans zobaczysz ich osiem. Zbudowano je po 1574 roku, a każdy pełnił inną funkcję. Część mieliła gorczycę, część tarła drewno na tarcicę, a część tłoczyła olej lub barwiła tkaniny.

Wiatrak Przeznaczenie
De Huisman młyn do musztardy
De Gekroonde Poelenburg tartak
De Kat młyn farbiarski
Het Jonge Schaap tartak
De Os młyn olejarski
De Zoeker młyn olejarski
Het Klaverblad tartak
De Bonte Hen młyn olejarski

Dwa wiatraki stoją na swoim pierwotnym miejscu, a pozostałe sprowadzono tutaj.

Skąd wzięły się domy w skansenie Zaanse Schans?

Skansen Zaanse Schans powstał w latach od 1961 do 1974 roku. Wtedy zabytkowe budynki z całego regionu Zaanstreek przewożono tu na niskopodwoziowych przyczepach. Nazwa pochodzi od rzeki Zaan oraz od dawnej fortyfikacji, czyli szańca, zbudowanej przeciwko hiszpańskim wojskom podczas Osiemdziesięcioletniej wojny o niepodległość Niderlandów. Dziś cały zespół uznano za chroniony zabytek architektury drewnianej. W 1994 roku w pobliżu pierwszego wiatraka otwarto Muzeum Zaans, położone na południe od skansenu. Zobaczysz tu typowe zabudowania z drewna, które dobrze pokazują, jak mieszkano w tym regionie.

Co warto zobaczyć w Zaandam?

Zaandam to miasto na rzece Zaan, tuż na północ od Amsterdamu, a Zaanse Schans leży w jego obrębie. W średniowieczu Zaandam był ważnym ośrodkiem przemysłu drzewnego, a w złotym wieku Niderlandów tysiące wiatraków napędzało tartaki. Car Piotr I mieszkał tu w 1697 roku, by poznać budownictwo okrętowe. Jego dom zamieniono na muzeum. W 1871 roku przez pół roku w mieście pracował malarz Claude Monet, który namalował tu dwadzieścia pięć obrazów. Zaandam jest też siedzibą sieci Albert Heijn, dziś częścią grupy Ahold Delhaize.

Trzy tradycyjne holenderskie wiatraki i drewniane domy stojące nad brzegiem rzeki
Zabytkowe wiatraki w skansenie Zaanse Schans nad rzeką Zaan Fot. Malis, Public domain

Co jeszcze leży w regionie Zaanstreek?

Zaanstreek to region, w którym siedem wiosek tworzy gminę Zaanstad, a Zaandam jest największą z nich. Typowy krajobraz to płaskie łąki, kanały i drewniane domy. Warto wybrać się też do Volendamu, wioski rybackiej znanej z tradycyjnych strojów. Więcej o nim przeczytasz w tekście o Volendamie. Z Zaanse Schans do tych wiosek dojedziesz zwykle transportem publicznym, a aktualne połączenia sprawdź na stronie przewoźnika regionalnego.

Zabytkowe wiatraki i domy na brzegu rzeki w Zaanse Schans
Zaanse Schans w regionie Zaanstreek, tradycyjne wiatraki nad wodą Fot. Dietmar Rabich, CC BY-SA 4.0

Jak uniknąć tłumów w Zaanse Schans?

Skansen odwiedzają kilka milionów osób rocznie, więc w szczycie sezonu robi się tłoczno. Najspokojniej bywa rano i pod koniec dnia, gdy większość wycieczek już odjechała. Dni powszednie są zwykle mniej zatłoczone niż weekendy. Wiatraki i muzea mają własne kolejki, więc przy płatnych atrakcjach dobrze zarezerwuj czas w planie. Teren zewnętrzny można przejść w spokojnym tempie, zatrzymując się przy warsztatach i sklepach. Jeśli przyjeżdżasz po nowe wrażenia, skup się na mniejszych uliczkach za wiatrakami.

Od czego zacząć planowanie wizyty w Zaanse Schans?

Zacznij od dojazdu. Sprawdź połączenia kolejowe z Amsterdamu i rozkłady autobusów na oficjalnych stronach przewoźników. Następnie wybierz, które wiatraki i muzea chcesz zobaczyć, bo tylko część z nich wymaga biletu. Sprawdź, czy opłaca się wspólna karta wstępu, zanim kupisz osobne bilety. Zaplanuj czas tak, by nie trafić na najtłoczniejsze godziny. Jeśli po wizycie chcesz zobaczyć inną wieś, przeczytaj o Giethoorn, wiosce, do której dojedziesz z dalszej części Holandii.

Dlaczego region Zaanstreek uchodzi za pionierski przemysł?

Zaanstreek to obszar, w którym przemysł rozwijał się wcześnie, bo już w XVII wieku pracowało tu około tysiąca wiatraków. Mieliły one artykuły spożywcze i przerabiały drewno.技术 postęp pozwolił na to, że wiatraki przestały być tylko narzędziem rolniczym. Przełomem było opatentowanie w 1592 roku mechanizmu z korbą, czyli wału korbowego, który zamieniał ruch obrotowy skrzydeł na ruch posuwisto zwrotny piły.

Produkcja w regionie miała kilka głównych nurtów:

  • tartaki przerabiały skandynawskie drewno, z którego budowano statki handlowe,
  • młyny olejarskie tłoczyły olej roślinny,
  • zakłady papiernicze korzystały z wody i wiatru,
  • przetwórstwo przetwarzało towary sprowadzane z zagranicy, takie jak kakao, ryż i pszenica.

Dzięki temu okolica dostarczała produkty kupcom z Amsterdamu, którzy handlowali z koloniami Niderlandów. Wiele wyrobów wytwarzanych tu w XVII wieku miało więc znaczenie dla całego kraju. Dzisiaj wiatraki w skansenie pokazują ten dawny porządek pracy. Każdy młyn miał własną specjalizację, a różnice między nimi wynikały z rodzaju przetwarzanego surowca.

Dlaczego okolica leży poniżej poziomu morza?

Waterland, czyli kraina wokół Zaanse Schans, od wieków żyje z wodą i walczy z nią. Większość łąk i pól leży poniżej poziomu morza, na dawnych warstwach torfowisk. Teren przecinają liczne rowy i kanały odwadniające. Ludzie osiedlali się tu co najmniej około roku 1000.

Ogromne powodzie w XII i XIII wieku zmieniły krajobraz. Na miejscu płytkiego jeziora powstała Zuiderzee, zatoka połączona z morzem. Mieszkańcy zaczęli budować wały przeciwpowodziowe, ale wielokrotne zalewania nie ustały. Dopiero Afsluitdijk, ukończona w 1932 roku, odcięła Zuiderzee od morza. Zatoka stała się zbiornikiem IJsselmeer, a jego poziom można regulować.

Ziemia pozostała jednak podmokła. Uprawa zbóż była tu prawie niemożliwa, dlatego rolnicy skupili się na hodowli bydła i produkcji mleczarskiej. Ten układ krajobrazu, z łąkami, rowami i wiatrakami odwadniającymi, wciąż widać w regionie.

Link partnerski Zaandam: noclegi. Sprawdź ceny noclegów

Najkrótsze odpowiedzi

Czy do wejścia na teren Zaanse Schans trzeba kupić bilet?

Teren zewnętrzny skansenu jest bezpłatny. Za wiatraki i część muzeów płacisz osobno, a aktualne ceny sprawdzisz na oficjalnej stronie obiektu, w sekcji dotyczącej wiatraków i karty wstępu.

Czy karta wstępu jest obowiązkowa?

Nie, karta nie jest wymagana, by odwiedzić obszar Zaanse Schans. Warto ją rozważyć, jeśli planujesz zwiedzanie kilku płatnych atrakcji.

Jak długo jedzie się z Amsterdamu do Zaanse Schans?

Pociąg z Amsterdam Centraal do stacji Zaandijk Zaanse Schans jedzie około 18 minut. Po wyjściu z dworca dojdziesz do skansenu pieszo.

Czy wszystkie wiatraki stoją w oryginalnym miejscu?

Nie, tylko dwa wiatraki stoją na miejscu, gdzie je zbudowano. Pozostałe przeniesiono tu w latach od 1961 do 1974 roku.

Czy Zaanse Schans to część miasta Zaandam?

Tak, Zaanse Schans to dzielnica Zaandam, położona w pobliżu Zaandijk.

Udostępnij: E-mail Facebook

Zaanse Schans: bilet wstępu link partnerski