Stroopwafel to cienki, okrągły wafel z warstwą syropu lub karmelu między dwoma krążkami ciasta. Najlepiej smakuje ciepły, postawiony na kubku z kawą lub herbatą. Poniżej opisuję, skąd pochodzi, jak go jeść, jakie holenderskie sery warto poznać i gdzie kupić smaki Holandii.
Czym jest stroopwafel i z czego się go robi?
Stroopwafel to cienki, okrągły wafel w kształcie ciastka. Składa się z dwóch warstw słodkiego, upieczonego ciasta, które łączy nadzienie z syropu lub karmelu. Nadzienie zawiera także cukier brązowy, masło i cynamon.
Ciasto powstaje z mąki, masła, cukru brązowego, drożdży, mleka i jajek. Wypieka się je w gorącej gofrownicy, aż stwardnieje. Ciepłe krążki przycina się foremką do okrągłego kształtu, co ułatwia rozdzielenie ich na dwie części. Nadzienie nakłada się, gdy jest jeszcze ciepłe, a potem wafel składa się z powrotem. Podczas stygnięcia nadzienie tężeje i skleja oba krążki.
W wielu sklepach poza Holandią nadzienie jest z mieszanki karmelowej, a nie z czystego syropu. Efekt jest podobny, ale smak bywa słodszy.
Obcięte brzegi nie trafiają do kosza. Sprzedaje się je osobno, w papierowej torebce. Więcej o tym, co zobaczyć w mieście, opisuje tekst o atrakcjach Amsterdamu.
Skąd pochodzi stroopwafel?
Stroopwafel powstał w mieście Gouda w prowincji Holandia Południowa. Według holenderskiej tradycji kulinarnej piekarze wykorzystywali okruchy i skrawki ciasta, słodząc je syropem. Pierwsze wafle pojawiły się pod koniec XVIII wieku albo na początku XIX wieku.
Jedna z opowieści przypisuje wynalazek piekarzowi Gerardowi Kamphuisenowi. Otworzył on piekarnię w 1810 roku. Najstarszy znany przepis pochodzi z 1840 roku.
Po 1870 roku stroopwafle zaczęły pojawiać się w innych miastach. W XX wieku wprowadzono produkcję fabryczną. W 1960 roku w samej Goudzie działało 17 fabryk. Dziś wafle sprzedaje się na targach, u ulicznych sprzedawców i w supermarketach na całym świecie. Trafiają nawet do linii lotniczych jako przekąska śniadaniowa, a w 2017 roku wafel był wyzwaniem technicznym w brytyjskim programie kulinarnym The Great British Bake Off. Miasto dało też nazwę serowi gouda, o którym piszę niżej.
Jak jeść stroopwafel na gorąco?
Po holendersku stroopwafel to dosłownie „wafel syropowy”. W Anglii używa się zwykle holenderskiej nazwy, a słowo „waffle” samo jest zapożyczeniem z holenderskiego.
Najczęściej je się go tak, jak pokazują holenderskie zwyczaje: kładzie się wafel na kubku gorącej kawy lub herbaty. Ciepło napoju zmiękcza ciastko i rozpuszcza syrop w nadzieniu. Kubek musi być gorący, bo to ciepło ma zmiękczyć wafel od środka. Po chwili wafel jest miękki, a smak syropu wyraźniejszy.
W Australii ciastka nazywa się czasem „coffee toppers”, czyli przykrywkami do kawy. Ta nazwa dobrze opisuje, do czego służą. Wafel jest też dobrym dodatkiem do herbaty, bo nie dominuje smaku napoju. Jeśli nie masz kubka pod ręką, można go zjeść po prostu na zimno, ale ciepły smakuje wyraźnie lepiej.
Jakie są warianty stroopwafla?
W Holandii spotyka się ciastka podobne do stroopwafla. Wafle z miodem zamiast syropu sprzedaje się jako honingwafels. Ciastka z syropem nazywa się stroopkoeken.
Okruchy ze stroopwafli, czyli odpady z produkcji, sprzedaje się jako koekkruimels, na przykład w papierowych stożkach z cukierkami.
Cienki wafel z nadzieniem cukrowym jest popularny też w północnej Francji, zwłaszcza w Lille. Nazywa się go gaufre fourrée lilloise. Ma dwie cienkie warstwy wypełnione cukrem cassonade i wanilią. Przepis na wafel z nadzieniem waniliowym pojawił się w 1849 roku w pracowni Maison Méert z Lille.
Wafle z nadzieniem są jeszcze starsze. Średniowieczny poradnik Le Ménagier de Paris z 1393 roku zawiera przepisy na wafle z nadzieniem serowym. Ten sam pomysł, cienkie ciasto z warstwą słodkiego lub serowego farszu, wraca więc w kuchni od wieków.
Jakie holenderskie sery wybrać?
Najbardziej znanym holenderskim serem jest gouda. To rodzina żółtych serów z mleka krowiego, pochodzących z Holandii. Nazwa pochodzi od miasta Gouda w prowincji Holandia Południowa.
Gouda może być młoda i sprężysta albo dojrzała i twarda. Może być też chuda lub tłusta. Młode sery mają gładką, kremową konsystencję i jasnokremową barwę. Z wiekiem kolor robi się bardziej złocisty, a struktura staje się bardziej kruszysta.
Dziś gouda to ogólna nazwa wielu podobnych serów produkowanych na świecie. Nie każda gouda w sklepie pochodzi z Holandii. Jeśli szukasz oryginału, zwróć uwagę na opakowanie i kraj produkcji.
Sery z mleka krowiego są w Holandii typowe, bo płaskie, podmokłe łąki sprzyjają hodowli bydła. Mleczne produkty stanowią tam ważną część diety. Po więcej informacji o targach serów w regionie zajrzyj na stronę Alkmaar.
Jak dojrzewa gouda i jak smakuje?
Holenderscy producenci dzielą gouda na sześć kategorii według czasu dojrzewania:
| Kategoria | Czas dojrzewania |
|---|---|
| Młoda | 4 tygodnie |
| Młoda dojrzewająca | od 8 do 10 tygodni |
| Dojrzewająca | od 16 do 18 tygodni |
| Extra dojrzała | od 7 do 9 miesięcy |
| Stara | od 10 do 12 miesięcy |
| Bardzo stara | od 12 do 21 miesięcy |
Młoda gouda jest łagodna, lekko orzechowa i bardzo delikatna. Dojrzały ser ma owocowy i ostrzejszy smak. Po ponad dwóch latach może mieć posmak zbliżony do toffi. Starsze sery są też bardziej chrupiące, bo w ich strukturze pojawiają się drobne kryształki.
Kiedyś ser sprzedawano na targowym placu w Goudzie. Sery ważyły około 16 kilogramów. Kupujący negocjowali cenę w tradycyjnym rytuale handjeklap, klaszcząc w dłonie sprzedawcy i wykrzykując kolejne propozycje.
Ser powstaje z płukanego ziarna, czyli po ścięciu mleka część serwatki się odlewa, a do partii dodaje wodę. Dzięki temu ubywa laktozy i ser jest słodszy. Gotowy ser moczy się w solance, a potem pokrywa żółtym woskiem lub powłoką przypominającą plastik, żeby nie wysychał.
Które goudy mają chronioną nazwę?
Sama nazwa gouda nie jest chroniona, więc sery z różnych krajów mogą jej używać. Chronione są natomiast trzy nazwy: Boerenkaas, Noord-Hollandse Gouda i Gouda Holland.
Boerenkaas to ser z gospodarstw, wytwarzany tradycyjnie z mleka niepasteryzowanego. Część holenderskich rolników nadal produkuje ten typ sera. Chronione goudy mogą pochodzić tylko z Holandii i tylko z mleka holenderskich krów. Nie chodzi więc o zwykły ser z półki, lecz o określony sposób produkcji i miejsce.
Aktualny status tych nazw sprawdź w rejestrze chronionych nazw pochodzenia UE, prowadzonym przez Komisję Europejską. Przy zakupie szukaj na etykiecie nazwy chronionej, a nie samego słowa gouda.
Gdzie kupić stroopwafel i ser?
Stroopwafle sprzedaje się na targach, u ulicznych sprzedawców i w supermarketach. Ten sam wafel może kosztować inaczej w zależności od miejsca, dlatego przed zakupem sprawdź aktualną cenę paczki w cenniku konkretnego supermarketu.
Ser kupisz w sklepach z serami i na targach. Kostki gouda często podaje się jako przekąskę z holenderską musztardą. Starsze odmiany czasem posypuje się cukrem lub jabłkowym powidłem.
Do przywiezienia dobrze nadają się też typowe słodycze. Lukrecja jest w Holandii bardzo popularna. Słodkie posypki hagelslag, vlokken i muisjes są typowe dla holenderskich śniadań i lunchów, bo zwykle kładzie się je na pieczywo. Gdzie zjeść po zakupach, opisuje tekst o restauracjach Amsterdamu.
Od czego zacząć planowanie zakupów?
Zacznij od listy: ile wafli i jakie sery chcesz zabrać, a ile zjesz od razu. Sery dobrze znoszą podróż w chłodnej torbie, a wafle w sztywnym pudełku, żeby się nie pokruszyły.
Wybierz kilka sklepów z serem i zapytaj, jaka jest kategoria dojrzewania. Młoda gouda smakuje zupełnie inaczej niż bardzo stara, więc warto spróbować przed zakupem większej ilości.
Przed wyjazdem sprawdź na oficjalnej stronie polskiej administracji celnej, co wolno wwieźć do Polski. Zasady dotyczące żywności mogą się zmieniać.
Jeśli zabierasz dzieci, przed wyjazdem zajrzyj do tekstu Amsterdam z dziećmi. Zaplanuj zakupy na ostatni dzień pobytu albo na drogę powrotną, żeby wafle były jak najświeższe.
Najkrótsze odpowiedzi
Czy stroopwafel je się na ciepło czy na zimno?
Najlepiej smakuje ciepły. Postawiony na kubku z gorącym napojem zmięknie, a syrop w nadzieniu się rozpuści.
Dlaczego w niektórych sklepach nadzienie jest karmelowe?
Poza Holandią sklepy często używają mieszanki karmelowej zamiast syropu. Smak bywa wtedy słodszy.
Czy każda gouda pochodzi z Holandii?
Nie. Nazwa gouda nie jest chroniona, więc sery z innych krajów też mogą ją nosić. Chronione są nazwy Boerenkaas, Noord-Hollandse Gouda i Gouda Holland.
Ile dojrzewa gouda?
Zależnie od kategorii od 4 tygodni do 21 miesięcy. Im dłużej dojrzewa, tym jest twardsza i bardziej karmelowa.
Czy obcięte brzegi stroopwafli są warte kupienia?
Tak, sprzedaje się je osobno w papierowej torebce. Są to odcięte krawędzie wafla, sprzedawane jako osobną, tańszą pamiątkę.
Gdzie kupić stroopwafel w Amsterdamie?
Można go kupić na targach, u ulicznych sprzedawców i w supermarketach. Ceny różnią się w zależności od miejsca.
